Edebiyat Akımları

       BAŞLICA EDEBİ AKIMLAR

              Safiye AKDENİZ
 
 
 

BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR:1
                 XVI. YÜZYIL
   “P L E İ A D E” O K U L U
 
Yedi şair tarafından kurulmuş bir şiir akımıdır. Adları, yedili bir yıldız kümesinden alınmadır.
 
TARİH (yaklaşık)
       1549-1560
 
KURALLARI ve NİTELİKLERİ :
·        Fransız dilinde Yunan ve Latin şiiriyle yarışabilecek güçlü bir şiir yaratma
·        Antik döneme ve İtalya’ya (özellikle Petrarque’a) büyük bir hayranlık
·        Güzellik idealine bağlanmış şairler
 
 
 
 
BAŞLICA TEMLER:
     *Lirizim
     *Zamanın geçiciliği
     *Aşk duyguları, Mitoloji
 
 
BAŞLICA TÜRLER:
       şiir
 
BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:
·        Sone
·        Eleji
·        Alegori, istiare
·        Teşbih
·        Ritim ve ahenk
 
 
BAŞLICA TEMSİLCİLERİ
Du Bellay (1522-1560)
Ronsard (1524-1585)
 

 
 
 
 
 

BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR: 2
                 XVII. YÜZYIL
                 B A R O K   O K U L
  
XVI. yüzyılın sonlarında doğmuş sanat akımıdır.
TARİH (yaklaşık)
       1610-1660
 
KURALLARI ve NİTELİKLERİ :
·        Dünya, bize değişik açılardan görünür ve değişir. Değişen şeyerin zevki de geçicidir, kurallara bağlanamaz.
·        Kuruntular, illizyonlar ve başrkalaşım önemlidir.
·        Dünya çok zaman düzensizdir ve karmaşa içindedir.
·        Tuhaf ve acaip şeylere karşı derin bir ilgi.
 
 
 
 
BAŞLICA TEMLER:
     *Değişkenlik, kararsızlık, istikrarsızlık
     *Görünüşler
     *Kuruntular, hayaller, vehimler, illizyonlar.
     *Hareket
 
 
BAŞLICA TÜRLER:
       Şiir, roman, Tiyatro
 
BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:
·        Oynanma amaçlı piyesler
·        Sık kullanılan söz sanatları: İstiare, alegori, teşbih, tezat.
·        Ağır ifadeler
·        Araştırılmış etkili anlatım teknikleri
 
 
BAŞLICA TEMSİLCİLERİ
Saint-Amant (1594-1661), Th. de Viau (1590-1626), Corneille (komedi), Cyrano de Bergerac.
 

 
 
 

BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR:3
 
 
                 XVII. YÜZYIL
   K L Â S S İ S İ Z M      OKULU
  
XVII. yüzyılın ikinci yarısının yazarları tarafından yaratılan güzellik ve insanlık ideali.
TARİH (yaklaşık)
       1660-1680
 
KURALLARI ve NİTELİKLERİ :
·        Şahsî eserler yaratmaktan vazgeçmeksizin eski yazarları örnek aldılar.
·        Tahlil, analiz düşkünlüğü.
·        Yazar, bir ahlâkçıdır, ebedî bir insanlığa ulaşmak için ferdi aşma gayreti. Yüksek idealler, Evrensel gerçeklikler. Derin bir beğenilme isteği.
 
 
 
 
BAŞLICA TEMLER:
     *Türlerin birbirinden ayrılması, farklılaşması
     *Kurallara uyma: Üç birlik kuralı (Zaman birliği, mekan birliği, konu birliği), Gerçeğe uygunluk, Görgü kurallarına uygunluk,
       *Üslupta denge, ölçü, düzen, basitlik, tabiilik.
 
 
BAŞLICA TÜRLER:
       Tiyatro, şiir, Roman
 
BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:
·        Klâsik Trajedi
·        Her düzeyde komiği içine alan komedi.
·        Psikolojik roman
·        Fabl,
·        Dinî söylev, hitâbet.
 
 
BAŞLICA TEMSİLCİLERİ
Moliere (1622-1673); Racine (1639-1699); La Fontaine (1621-1695); Bossuet ( 1627-1674)
 

 
 
 
 

BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR:4
 
 
                 XVIII. YÜZYIL
        AYDINLANMA DEVRİ
  
XVII. yüzyılın sonlarında ortaya çıkan fakat aydınların fikirlerini bir ansiklopedi çıkararak ortaya koymasıyla hız kazanan bir fikir akımıdır.
TARİH (yaklaşık)
       1751-1772
 
KURALLARI ve NİTELİKLERİ :
·        Bilimin, bilgilerin gelişmesi.
·        Bilginin özgürlüğe kuvuşması ve halka yayılması.
·        İnsanlığın ilerlediği görüşüne inanma.
·        Aklî, rasyonel bir düşüncenin bilime ve diğer konulara uygulanması, gözleme, deneye, sorgulayıcı düşünceye öncelik verilmesi.
 
 
 
 
BAŞLICA TEMLER:
     *Önyargıların tenkidi,
     *Bağnazlıkla, tutuculukla, batıl inanışlarla, doğaüstü görüşlerle mücadele,
       *Doğaötesini ve kilisenin doğmalarını reddetme.
         *Hoşgörü ve hürriyet, mutluluk ve başarı özlemi.           
   
 
BAŞLICA TÜRLER:
      Deneme, Roman
 
BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:
·        Deneme, felsefi masallar, roman, sözlük, ansiklopedi maddeleri, söylev.
·        İronik, hicivli ifadeler
 
 
BAŞLICA TEMSİLCİLERİ
Voltaire (1694-1778); Montesquieu (1689-1755); Rousseau (1717-1778); Diderot ( 1713-1784)
 

 
 

BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR:5
 
 
                 XIX. YÜZYIL
                  R O M A N T İ Z M
  
Klasisizmin zevkinden, güzellik ülküsünden ve kurallarından ayrılarak duyguya ve özgürlüğe yönelen edebî akım.
TARİH (yaklaşık)
       1820-1850
 
KURALLARI ve NİTELİKLERİ :
·        Hissîliğin, hassasiyetin, duyguların değer kazanması.
·        Sonsuzluğa özlem, dinî duygular
·        Kaçma, uzaklara gitme arzusu: Geçmiş zamanlara özlem, bilinmeyen, yabancı ülkelere özlem (Ekzotizm)
·        Hüzün, ihtiras
·        Ferdin, “ben”in ön plana çıkması
 
 
 
 
BAŞLICA TEMLER:
     *Aşk, kişisel ıstıraplar
     * Tabiat
      *Lirik, dokunaklı konular
      *Birinci şahıs’ın ön plana çıkması
 
 
BAŞLICA TÜRLER:
        Şiir, Roman, Tiyatro
 
BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:
·        Lirik şiir , lirik nesir
·        Derin düşünceler.
·        Epik bir ton, ağıt
·        İstiare, alegori
·        Türlerin birbirleriyle karışması
 
 
BAŞLICA TEMSİLCİLERİ
Chateaubriant (1768-1848); Lamartine (1790-1869); Musset (1810-1857); V. Hugo ( 1802-1885)
 

 
 
 

BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR:6
 
 
                 XIX. YÜZYIL
                  P A R N A S S İ Z M
  
Romantizme tepki olarak doğan ve “sanat için sanat” anlayışına bağlı olan bir edebiyat akımıdır. Bir bakıma klassisizme geri dönüş hareketidir. Realizm ve natüralizmin şiire uygulanmasıdır.
TARİH (yaklaşık)
       1850-1860
 
KURALLARI ve NİTELİKLERİ :
·        Kişi romantikler gibi gibi hep kendisini ifade etmemelidir.  
·        Şiirde tasvire önem verme.
·        Kusursuz, mükemmel biçim güzelliği.
·        Bir edebî eserin varlık sebebi sadece güzelliktir: “Sanat için sanat”
·        Parnassizm, realizm ve natüralizm gibi, pozitivizmin edebiyata yansımasıdır.
 
 
 
 
 
BAŞLICA TEMLER:
     *Tabiatı , bir resim imiş gibi algılama.
     * Ahenk, renk ve ışıltının (mücevher, vb.) peşinde olmak.
      *Arkeoloji ve antikiteden esinlenme.
 
 
BAŞLICA TÜRLER:
        Şiir
 
BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:
·        Sone, Balad
·        Seçkin kelimeler, doğru, mükemmel ifade,
 
 
BAŞLICA TEMSİLCİLERİ
Leconte de Lisle(1818-1894); Th. Gautier(1811-1872); Hérédia (1810-1857); V. Hugo ( 1842-1905)
 

 
 

BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR:7
 
 
                 XIX. YÜZYIL
                  R E A L İ Z M
  
Romantizmin idealizmine ve lirizmine tepki olarak doğan sanat akımı.
TARİH (yaklaşık)
       1830-1870
 
KURALLARI ve NİTELİKLERİ :
·        Gerçeğin mümkün olan en sadık ifadesini elde etmek.  
·        Romancı bilim adamı gibi çalışmalıdır: Gözlem metodundan ve pozitivist felsefeden yararlanmalıdır.
·        Romancı, çevrenin ruh üzerindeki tesirini göstermelidir.
·        Dış ve iç gerçeklikler bir ve aynı şeylerdir.
 
 
 
 
 
BAŞLICA TEMLER:
     *Bir çevrenin bir çağın geleneklerinin sergilenmesi, tarihî, politik, sosyal bağlarının gözlemlenmesi. Çevrenin, şehrin, köyün, kişi üzerindeki etkileri, sosyal sefaletler, debdebe tezadı.
     * Ahenk, renk ve ışıltının (mücevher, vb.) peşinde olmak. Akeoloji ve antikiteden esinlenme.
 
 
BAŞLICA TÜRLER:
        Roman
 
BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:
·        Nesnellik, objektif olma kaygısı.
·        Üçüncü şahıs ağzından anlatma, çeşitli oaylara bağlanmış entrik, geniş tasvirler, gerçekleri ifade etme gayreti.
 
 
BAŞLICA TEMSİLCİLERİ
Stendhal (1783-1842); Balzac (1799-1850); Flaubert (1821-1880)
 

 
 

BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR:8
 
 
                 XIX. YÜZYIL
                  N A T Ü R A L İ Z M
  
Bilimlerin, deneysel tıbbın ve psikiyatrinin tesirinde doğmuş bir sanat akımıdır.
TARİH (yaklaşık)
       1870-1890
 
KURALLARI ve NİTELİKLERİ :
·        Aşırı bir realizm.  
·        Realizmde görülen belge ve tasvir merakı daha aşırı hale gelmiştir.
·        Romancılar eserlerinde sosyal ve biyolojik determinizmin kişiler ve toplum üzerindeki etkilerini sergiler. Böylece roman bir deney alanı olur.
 
 
 
 
 
BAŞLICA TEMLER:
·        Fizyolojinin insan psikolojisine tesirleri.
·        Ruhî ve fizikî kusurların sergilenmesi. Soyaçekim ve çevrenin etkileri. Çalışma hayatı, şehir hayatı, makinalar, endüstri devrimi.
 
 
BAŞLICA TÜRLER:
        Roman
 
BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:
·        Birkaç nesli art arda anlatan roman dizileri.
·        Çevrenin tasviri, teknik ve özel kelimelerden oluşan bir roman dili. Destanî istiareler.
 
 
BAŞLICA TEMSİLCİLERİ
Zola (1840-1902); Maupassant (1850-1893); Goncourt Kardeşler
 

 
 
 
 
 
 

BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR:9
 
 
                 XIX. YÜZYIL
            S E M B O L İ Z M
  
Natüralizm akımına karşı Baudelaire’in şiirinin etkisinde doğan bir şiir akımıdır.
TARİH (yaklaşık)
       1869-1896
Servet-i Fünûn’un kuruluşu: 1896
KURALLARI ve NİTELİKLERİ :
·        Bilgilerimiz, idrakimiz özneldir.  
·        Şair, sayıp dökmek, tasvir etmek, hikâye etmek yerine bir duyguyu yaşatmalı, zihinde uyandırmalıdır .
·        Şiir sözden ziyade musikîye yakın olmalıdır.
 
 
 
 
BAŞLICA TEMLER:
·        Mitoloji, ortaçağ efsâneleri, dinî hikâyeler,.
·        Hissedilen dünya ile bilinmeyen dünya arasındaki ilişkiler. Şiir, gizli dünyalara ulaşmanın aracıdır.
 
 
BAŞLICA TÜRLER:
        Şiir
 
BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:
·        Mensur şiir.
·        Semboller
·        Ahenkli bir dil.
 
 
BAŞLICA TEMSİLCİLERİ
Verlaine (1844-1896); Rimbaud (1854-1891); Mallarmé (1842-1898)
 

 
 
 

 
BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR:10
 
                 XX. YÜZYIL
         S Ü R R E A L İ Z M
  
Apollinaire’in ve Dada hareketinin tesirinde I. Dünya Savaşı sonrasında doğmuş bir sanat hareketidir.
TARİH (yaklaşık)
       1924-1969
 
KURALLARI ve NİTELİKLERİ :
·        Düşüncelerin, aklın denetimi olmaksızın güzellik ve ahlâk kaygılarına düşmeden ifade edilmesi gerekir.  
·        Sanat özgürleşmenin ve devrimin bir aracıdır. .
·        Akılcılığın reddi.
·        Freud psikolojisinden yararlanma
·        Sanat eseri aklın değil, tesadüfün ve otomatizmin ürünüdür.
 
 
 
 
BAŞLICA TEMLER:
·        Başkaldırı,.
·        Şehirlerin büyüsü, garip rastlantılar.
·        Biliçsizler, rüyalar, hayâller.
 
 
BAŞLICA TÜRLER:
       ( Bütün Türlerde)
 
BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:
·        Şiir, otomatik yazı, .
·        Şekilli şiirler (calligrammes)
·        İmaj ve fikir çağrışımları.
·        Beklenmedik istiareler
 
 
BAŞLICA TEMSİLCİLERİ
 
Breton (1896-1966); Eluard (1895-1952); Aragon(1897-1982) Desnos(1900-1945) Peret (1899-1959)
 

 
 
 
 
 
 
 
 

 
BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR:11
 
                 XX. YÜZYIL
              ABSÜRD AKIMI
  
Egzistansiyalizm felsefesinden doğan bir sanat akımıdır..
TARİH (yaklaşık)
       1938-1960
 
KURALLARI ve NİTELİKLERİ :
·        Beşerî hayatın saçmalıklarının ifadesi, insanın “yabancı”laşması.  
·        Tiyatro alanında: Geleneksel tiyatro anlayışından uzaklaşma.Realist ve psikolojik tiyatronun reddedilmesi.
·        Uzaklaşma.
.
 
 
 
 
BAŞLICA TEMLER:
·        İnsanın yalnızlığı
·        Seçme iradesi,
·        Varoluş problemi
·        Bilinçsizliğe yönelme
·        Dilin anlamsızlığı
 
 
BAŞLICA TÜRLER:
                      Roman, Tiyatro
 
BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:
·        Geleneksel yapıların (perde, sahne ...) reddedilmesi,
·        Anlamsız monologlar
·        Tekrarlar, uyumsuzluklar.
·        Piyeslerdeki yazar açıklamalarının (didascalier) önem kazanması.
·        Nesnelerin çokluğu, istilâsı.
 
 
BAŞLICA TEMSİLCİLERİ
Sartre (1905-1980); Camus (1913-1960); İonesco (1912-1994) Beckett (1906-1989)
 

 
 
 

 
BAŞLICA EDEBÎ AKIMLAR:12
 
                 XX. YÜZYIL
         Y E N İ   R O M A N
  
Geleneksel romanın yapısını değiştirerek yazılan yeni tarz romanların genel adıdır.
TARİH (yaklaşık)
       1950-1980
 
KURALLARI ve NİTELİKLERİ :
·        Psikolojik romanın terk edilmesi.  
·        Şahıs kadrosunun ikinci plana düşmesi.
·        Kronolojik sırayla anlatımdan vaz geçme.
.
 
 
 
 
BAŞLICA TEMLER:
·        Romanların konuları: Bir yazının macerası,
·        Romanın düğüm bölümünün yokluğu,
·        Anlatının devamlı olmaması, kopuk kopuk olması.
 
 
BAŞLICA TÜRLER:
                      Roman
 
BAŞLICA BİÇİMLER ve Teknikler:
*Tasvirler önem kazanır, ayrıntılar bütün incelikleriyle anlatılır
*İç diyaloglar kullanılır
*Nesneler ve mekân önem kazanır.
 
BAŞLICA TEMSİLCİLERİ
 
Robbe-Grillet (1922-   ..... )
Michel   Butor (1926-.... )
 Nath. Sarraute (1900-1999)    Claude Simon (1913-   ........)
 


Bibliyografya:
*Suut Kemal Yetkin, Edebiyatta Akımlar, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1967.
*J.E. Gadenne, (www.lettres.net) (Sayfa1/2)

 

kültür güncesi
 
Reklam
 
gündelik yaşamın kent güncesi
 
Hayat bir sahnedir
Sanat hayatın başka bir yorumudur.İnsanın insanı insanca kavradığı bir dünya sunar önümüze..
 
yeni dönemde daha zengin bir içerikle sitemiz güncellenecektir. Sitemizde sizlerin de yazılarının yer alması için yenibirsehir@hotmail.com adresine yazılarınızı bekliyoruz.
 
 
Bugün 2 ziyaretçi (51 klik) burdaydı!
=> Sen de ücretsiz bir internet sitesi kurmak ister misin? O zaman burayı tıkla! <=