Bir Beyoğlu Gerçeği İzinde/Erinç Büyükaşık

BİR BEYOĞLU GERÇEĞİ İZİNDE...
Erinç BÜYÜKAŞIK
 

Sokaklarında dolaşıp büyük yoksulluğu ve yoksunluğuyla geçmişe ağıdını söyleyen Beyoğlu'nun şarkısını dinliyorum günlerdir. Yılışık Fransız Sokağı'nın, Tünel'e sığınan yabancıların yarattığı Avrupalılığın ötesinde caddenin diğer ucuna ulaşıyor sesim: Tarlabaşı..Adında bile bir kriminal gerçekliği istemese de taşıyan bir göçzede İstanbul silüeti. Birçok eski levanten yapının yıkılmaya yüz tuttuğu, sokaklarında geceleri zencilerin, esrar satıcılarının, mafyanın, ölüm tacirlerinin kol gezdiği bir başka Beyoğlu.



Belediye'nin İstiklal'in mağazalarına, ışıltısına indirgediği bu ilçeyi anlamak yoksulluğu ve derin uçurumları kavramakla eşdeğer. Tarihine biraz göz atmak gerek bu semtin. Bizans'tan başlayan öyküsünde Osmanlı'ya kadar hep levanten kimliğiyle ortaya çıkan Pera, , Bizans dönemindeki İstanbul'un sonradan gelişen yerleşim yeri olmuş. İmparator 2.Theodosius tarafından bir kısmı yaptırılmış olan İstanbul surlarının çevrelediği kapalı alanın Haliç'e ve Marmara'ya bakan yamaçlarında konutlar; Sirkeci çevresinde ticaret kuruluşları; Sarayburnu, Beyazıt, Aksaray, Cerrahpaşa, Yedikule'de yönetsel, dinsel ve ticari merkezler yoğunluktaydı. Ayrıca Haliç'in karşı kıyısındaki Galata da bir dış yerleşim yeri olmuştu. Sykai (Sycae) adı verilen bu yerleşim yerinde oturanların çoğunluğunu Venedikliler ile Cenevizliler oluşturmaktaydı. Daha sonraları surlarla çevrilen bu yerleşim yerleri, zengin bir ticaret merkezi oldu.


1860-1864 arasında ise bugüne denk düşen değişimlerle karşılaşırız.  Aşıklar ve Ayazpaşa mezarlıkları kaldırırılmış, Galata surları yıktırılmış, yeni caddeler ve sokaklar açtırılmış; yangınların önlenebilmesi için ahşap bina yapımı yasaklanmıştır. 1873'de Galatasaray'ı Beyoğlu'na bağlayan Tünel açılıp hizmete girmiştir. 1913'te ise Beyoğlu-Şişli arasında elektrikli tramvaylar hizmete girmiştir. Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçildiğinde de Beyoğlu'nun yerleşme alanı Teşvikiye ve Maçka'dan Beşiktaş'a, Şişli ötelerine, Haliç ve Boğaziçi yamaçlarına uzandı. Bu gelişme sırasında konutlar yavaş yavaş iş yerlerine dönüştü. Önceleri adı Cadde-i Kebir iken Cumhuriyetten sonra İstiklal Caddesi denilen ana yol boyunca mağazalar, bankalar, kahvehaneler, tiyatrolar, sinemalar, pastaneler ve eğlence yerleri açıldı.


13. yy'da Cenevizli tüccarların yönetimine verilen Galata yüzyıllar boyunca ticaretteki önemini korumuştur. 5. yy'da kent 100 bini bulan nüfusuyla dünyanın sayılı büyük kentlerinden biriydi. Osmanlılar tarafında alındığında 50 bin kadar olan nüfus Rumeli ve Anadolu'dan getirilen müslüman ve müslüman olmayan halkın yerleştirilmesiyle 100 bini aştı. Müslümanların büyük bölümü bu dönemde eski kentin bulunduğu yarımadanın dışında yaşıyordu. Skyai de sur dışına taşarak Pera (bugün Galatasaray) yönüne doğru büyüdü.
19.yy'da Galata önemli gelişmeler gösterdi. Bu kesim, ticaret merkezleri olma özelliğini korurken yabancı elçiliklerin yerleştiği ve yine yabancı banker, komisyoncu, banka ve sigorta şirketlerinin yoğunlaştığı, bunun yanı sıra eğlence yerlerinin bulunduğu Avrupa kenti görünümünü kazanmaya başladı. Osmanlı padişahlarının Topkapı Sarayı'ndan çıkarak Galata yakınındaki Dolmabahçe Sarayı'na taşınmaları da bu yüzyıla rastlar. İlk önemli sanayi kuruluşu olan Feshane'nin Haliç'te işletmeye açıldığı 19. yy'da kent demiryolu, tramvay, tünel gibi kent içi ve kent dışı ulaşım olanaklarına kavuştu.

Adeta tüm bu belirlemeler ışığında kentin batıya açılan yüzü olmuş Osmalı tarihi içinde Pera. 1492'den sonra Galata'daki yabancı elçilikler Beyoğlu'na taşınır; Galatasaray ile Tünel arası yerleşim alanı olarak gelişmeye başlar bu dönemle birlikte. XVIII. yy'da da gelişimini sürdürerek Kasımpaşa ve Tophane taraflarına yayılır semt. Onsekizinci yüzyıl sonlarına kadar Galata surunun dışına pek taşılmış değildir. Bizans'ın son döneminde Galata'nın ticari hayatına Latin kökenliler hakimdi. Çoğunluğunu Genovalılar'ın oluşturduğu Latin kökenlilerin miktarı Rumlardan daha fazladır. Galata, Türk yönetimine geçince de Cenevizden kalan bu Latin kökenlilerin tamamı Galata'yı bırakıp gitmez. Kalanlar Türk döneminin Lövantenleri'nin mayasını oluşturdu.
Beyoğlu'nun dünü e bugünü açısndan irdelediğimizde ticaretin, eğlencenin mekanı olarak belirlenen İstiklal Caddesi ve Pera bir yabancılaşmanın da adresi olmuştur elbette. Bu yabancılaşma kültürel karşıtlık kadar sınıfsal karşıtlıkları da içinde barındıyor. Bugün Galata, Cihangir''in çizdiği insan portresinin Tarlabaşı'yla yaşadığı karşıtlığı göz ardı etmemek gerekiyor. Üstelik yoksullluğu sadece sınıfsal anlamda değil, yitirilen değerler dizgesi üzerinden de algılamak gerekiyor. 
Her geçen gün Tarlabaşı Caddesi'nden Galatasaray'a uzanan dilenci, yoksul,işsiz veya genel anlamda kent yoksullarının sayısal artışı, sokak ortasında hırsızlığın giderek polisler tarafından bile olağanlaşması, can güvenliğinin soru işaretleriyle ifade edilmesi bir anlamda yok edilen Pera'nın bir gerçekliği. Levanten evlerin perişanlığında yükselen bir göçzede gerçeği kadar, artık Pera hem Tarlabaşı, hem de Galata'sıyla yeni bir karşıtlıklar coğrafyası yaratıyor. Bütün dramlarıyla ve ışıltısıyla....

kültür güncesi
 
Reklam
 
gündelik yaşamın kent güncesi
 
Hayat bir sahnedir
Sanat hayatın başka bir yorumudur.İnsanın insanı insanca kavradığı bir dünya sunar önümüze..
 
yeni dönemde daha zengin bir içerikle sitemiz güncellenecektir. Sitemizde sizlerin de yazılarının yer alması için yenibirsehir@hotmail.com adresine yazılarınızı bekliyoruz.
 
 
Bugün 1 ziyaretçi (13 klik) burdaydı!
=> Sen de ücretsiz bir internet sitesi kurmak ister misin? O zaman burayı tıkla! <=